Εξίμισι εκατομμύρια ευρώ αγόρασε αμερικανική εφημερίδα, προκειμένου να έχει την αποκλειστικότητα, την πρώτη φωτογραφία των νεογέννητων του διάσημου ζεύγους Μπραντ Πιτ και Αντζελίνας Τζολί. Το διάσημο ζεύγος δήλωσε πως τα χρήματα θα διατεθούν για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το αστρονομικό ποσό των εξίμισι εκατομμυρίων ευρώ θα αναβαθμίσει την κοινή συνείδηση, όσον αφορά στην έννοια της φιλανθρωπίας, όσο κι αν για την πώληση της φωτογραφίας δεν είχε εισπραχθεί ούτε ένα ευρώ. Θα παραμερίσουμε το παράπλευρο θέμα, ποιο να είναι άραγε το μέλλον δυο παιδιών που η είσοδός τους στον κόσμο σφραγίζεται με την αγορά μιας φωτογραφίας σ΄ αυτή την εξωφρενική τιμή, για να υπογραμμίσουμε πως όσον αφορά στα χρήματα που δίνονται για φιλανθρωπικούς σκοπούς, προκειμένου να υπάρξει κάποια απόδοση, δεν γίνεται να είναι η σύμπτωση και η τύχη που ρυθμίζουν τόσο τη διάθεση όσο και το ύψος τους. Αν, δηλαδή, το ζεύγος Πιτ- Τζολί είχε μείνει άκληρο, θα είχαν μείνει, για πάντα, εκκρεμείς και ανικανοποίητες οι ανάγκες που τώρα θα καλυφθούν με τα χρήματα που θα αποφέρει η πώληση της φωτογραφίας; Δηλαδή, η φιλανθρωπία ώστε να ανακουφιστούν δυστυχισμένοι συνάνθρωποί μας, εκδηλώνεται αν οι περιστάσεις είναι ευνοϊκές για μας και μας κάνουν τόσο ευτυχισμένους ώστε μόνο τότε μας επιτρέπεται να σκεφτόμαστε τους άλλους.
Αδυνατεί να συλλάβει κανείς σατανικότερη εξέλιξη ή μάλλον μεταμφίεση της φιλανθρωπίας, παρά μόνον αν θυμηθεί πώς εκδηλωνόταν αυτή με τον Φαρούκ στην Αίγυπτο, όταν μοιράζονταν την ημέρα των γάμων του τόσα εκατομμύρια μερίδες κρέατος όσα και οι πεινασμένοι Αιγύπτιοι που συνέρρεαν για να του ευχηθούν μακροημέρευση και ευτυχία. Στην ουσία πρόκειται για ένα είδος φιλανθρωπίας που υφίσταται ώστε να κάνει ακόμη πιο αισθητή τη διαφορά ανάμεσα στον φιλάνθρωπο ή τους φιλάνθρωπους και τους ευεργετούμενους, αφού στην πραγματικότητα οι δεύτεροι θα ήθελαν να αντικρύσουν τους πρώτους σε χειρότερη κατάσταση από τη δική τους. Και επειδή ο φιλάνθρωπος έχει πλήρη συνείδηση για τις αποσπασμένες με τον τρόπο αυτό ευχές, θα αυξήσει, με τα μέσα που διαθέτει (ακόμη και με τη φιλανθρωπία), την απόστασή του από τους δυστυχισμένους ώστε ο ίδιος να παραμείνει για πάντα αφ΄ υψηλού φιλάνθρωπος, ενώ οι «ευεργετούμενοι» εις το διηνεκές δυστυχισμένοι.
Μα θα ήταν προτιμότερο να μη διετίθεντο τα χρήματα για φιλανθρωπικούς σκοπούς; Αναμφισβήτητα, ναι. Το είδος αυτό της φιλανθρωπίας συμφωνεί απόλυτα, αν δεν τις προκαλεί, με την αύξηση των αναγκών και των προβλημάτων που έχουν ως προϋπόθεσή τους την έλλειψη της φιλανθρωπίας. Η φιλανθρωπία που κάνει διάσημα πρόσωπα ιδιαιτέρως συμπαθή και αγαπητά, γιατί το λογικό θα ήταν να μην τη διαθέτουν, κατά έναν μυστήριο ή μάλλον πολύ εύκολα εξηγήσιμο τρόπο, διατηρεί και επιδεινώνει το καθεστώς της αδικίας που χωρίζει τους ανθρώπους σε φιλάνθρωπους και δυστυχισμένους. Όταν πρόσωπα μέγιστης κοινωνικής και οικονομικής εμβέλειας επιδιώκουν να ταυτιστούν με ηθικές αξίες (όπως είναι η φιλανθρωπία), δεν είναι τα πρόσωπα που σπιλώνονται (όπως θα έπρεπε να συμβαίνει), είναι οι αξίες που καταποντίζονται. Για τον απλούστατο λόγο πως είναι ανθρωπίνως αδύνατο να ξεκαθαρίσεις σε ποιον βαθμό είναι οι ηθικές αξίες που εξυπηρετούνται ή είναι οι προσωπικές φιλοδοξίες και οι καριέρες που ωφελούνται (και συχνά τα μέγιστα).
Γ ια να μην αναρωτηθούμε πώς γίνεται να θέλει να εκφράσει κάποιος τη συγκεκριμένη αξία που μόνο αν μεταβαλλόταν σε πένητα, ή έστω σε μετρίων εισοδημάτων άνθρωπο, θα έδειχνε να τη σέβεται. Θυμηθείτε τα φιλανθρωπικά γκαλά που έχουν οργανώσει πριγκίπισσες, αστέρες του κινηματογράφου, ζάπλουτοι επιχειρηματίες, σε επαύλεις, σε κότερα, σε πολυτελή ξενοδοχεία. Αν κάτι δεν μειώθηκε είναι η δυστυχία. Μα τα κύματα της ανθρώπινης δυστυχίας είναι ακατάπαυστα και ανανεώνονται διαρκώς, θα αποφανθεί κάποιος. Αυτό ακριβώς θέλουμε να υπογραμμίσουμε: Δεν θα ανανεώνονταν και θα περιορίζονταν αισθητά σε περίπτωση που δεν ταυτίζονταν τα «γκαλά» αυτά με φιλοδοξίες άσχετες με τη φιλανθρωπία, ώστε την Τζίνα Λολομπρίτζιτα να τη διαδέχεται η λαίδη Νταϊάνα, τη λαίδη Νταϊάνα ο Μπραντ Πιτ και τον τελευταίο όποιος άλλος μας προκύψει στο μέλλον. Μια φιλανθρωπία που γίνεται γνωστή, με το πρόσχημα να συγκινήσει ώστε να εκδηλωθούν και άλλοι ως φιλάνθρωποι, συντηρεί με τον πιο απάνθρωπο τρόπο το καθεστώς που υποτίθεται πως θέλει να ανατρέψει.
Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»

 Θανάσης Νιάρχος