«Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε πως, αν θέλουμε να προχωρήσει η ευρωπαϊκή ενοποίηση, οι Βρυξέλλες πρέπει να μετακινηθούν σε έναν πιο συμμετοχικό τύπο δημοκρατίας. Τα αποτυχημένα δημοψηφίσματα, στη Γαλλία και την Ολλανδία το 2005, στην Ιρλανδία πρόσφατα, δείχνουν πως η ελιτιστική μέθοδος έχει φτάσει στα όριά της. Και τα όρια αυτά μπορεί να ξεπεραστούν μόνον αν πάψουν οι φιλοευρωπαϊκές ελίτ να φοβούνται την επαφή με το εκλογικό σώμα».
Οι πολίτες της Ευρώπης νιώθουν πως πατρονάρονται και αντιδρούν, λέει στο «Spiegel» ο Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας. «Οι πολιτικοί πρέπει να σηκώσουν τα μανίκια τους, ώστε να γίνει η Ευρώπη θέμα μιας μεγάλης συζήτησης σε ολόκληρη την ήπειρο».
Σε ό,τι αφορά τη Συνθήκη της Λισαβώνας, πάντως, ο Χάμπερμας κάνει μια πολύ συγκεκριμένη πρόταση: «Μια πρόταση για να σώσουμε τη Συνθήκη είναι να προσφέρουμε στους Ιρλανδούς μερική αποχώρηση από την Ε.Ε. Έτσι, τουλάχιστον, παίρνουμε την απόφαση των Ιρλανδών ψηφοφόρων στα σοβαρά- παρ΄ ότι μάλλον δεν ήταν αυτή η πρόθεσή τους. Και μόνο η μνεία μιας τέτοιας επιλογής, ωστόσο, στέλνει το σωστό μήνυμα. Μια συνθήκη συνεργασίας με κράτη-μέλη που επιθυμούν να απαλλαγούν προσωρινά από την υποχρέωση συμμετοχής σε ορισμένους θεσμούς, θα μπορούσε να βοηθήσει την Ευρώπη να βγει από την κρίση». «Το ευρωπαϊκό τρένο έχει προχωρήσει πολύ», καταλήγει ο Χάμπερμας, «παρ΄ ότι επέτρεψε στα πιο αργά μέλη να καθορίζουν τη συνολική ταχύτητα. Εφεξής όμως, αυτό το τέμπο είναι λάθος».

 Χάμπερμας