Η Ολυμπιακή...

... Φλόγα κινδυνεύει να φτάσει σβηστή στο Πεκίνο, καθώς ολοένα και περισσότεροι Δυτικοί αναρωτιούνται: Αν η δημοκρατία είναι ένα επακόλουθο του καπιταλισμού, γιατί άραγε αργεί τόσο να ανθήσει στην Κίνα;

Η μνήμη...

... των Ευρωπαίων μπορεί σήμερα πια να έχει αδυνατίσει, αλλά η σύγχρονη Κίνα δεν είναι μια ανατολίτικη αυταρχική στρέβλωση του καπιταλισμού: είναι μια επανάληψη της καπιταλιστικής ανάπτυξης της Ευρώπης. Στα πρώτα καπιταλιστικά χρόνια, τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη κάθε άλλο παρά ήταν δημοκρατικά, γράφει ο Σλοβένος φιλόσοφος Σλαβόι Ζίζεκ στο δοκίμιό του «Η κινεζική κοιλάδα των δακρύων». Κι αν ακόμη ήταν (όπως η Ολλανδία τον δέκατο έβδομο αιώνα), επρόκειτο για μια δημοκρατία της φιλελεύθερης άρχουσας τάξης και όχι των εργαζομένων. Οι συνθήκες για την ανάπτυξη του καπιταλισμού δημιουργήθηκαν και διατηρήθηκαν χάρη σε μια βίαιη κρατική δικτατορία, που είχε πολλά κοινά σημεία με τη σημερινή Κίνα. Το κράτος απαλλοτρίωνε βιαίως τους απλούς ανθρώπους και στη συνέχεια τους μετέτρεπε σε προλετάριους. Το κράτος τούς έβαζε σε πειθαρχία και τους μάθαινε να συμβιβάζονται με τον νέο εξαρτημένο ρόλο τους. Τα χαρακτηριστικά που αναγνωρίζουμε σήμερα στη φιλελεύθερη δημοκρατία (συνδικάτα, καθολική ψήφος, ελευθεροτυπία και άλλα), κάθε άλλο παρά είναι φυσικοί καρποί του καπιταλισμού. Είναι κατακτήσεις που οι φτωχότερες τάξεις τις κέρδισαν με μακροχρόνιους και δύσκολους αγώνες στη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα. Για να φτάσουν σε αυτές τις κατακτήσεις, χρειάστηκε να διασχίσουν την απέραντη καπιταλιστική κοιλάδα των δακρύων. Στη σημερινή Κίνα, λοιπόν, δεν υπάρχει τίποτα αλλόκοτο και εξωτικό: απλώς επαναλαμβάνει το ξεχασμένο παρελθόν μας.

Στο πέρασμα...

... στον καπιταλισμό, επισημαίνει ο Ζίζεκ, η Κίνα χρησιμοποίησε τον απροκάλυπτο αυταρχισμό της κρατικής εξουσίας για να ελέγξει το κοινωνικό κόστος και να αποφύγει το χάος. Με αυτόν τον παράδοξο συγκερασμό του καπιταλισμού με το κομμουνιστικό καθεστώς απέφυγε τη χρεοκοπία στην οποία οδηγήθηκε η Ρωσία, όταν οι Δυτικοί σύμβουλοί του έπεισαν τον πρόεδρο Γιέλτσιν να εισαγάγει αμέσως στη χώρα του τον καπιταλισμό και τη δημοκρατία (κάτι που εξυπηρέτησε τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα). Αν η Κίνα αναπτύχθηκε ταχύτατα, αυτό το οφείλει στον αυταρχισμό της. Την περασμένη χρονιά, η Κίνα ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τους κατασταλτικούς μηχανισμούς της και συγκρότησε ακόμη και ειδικές αστυνομικές δυνάμεις για να συντρίψει τη λαϊκή αναταραχή. Το 1905, ο Τρότσκι χαρακτήριζε την τσαρική Ρωσία «έναν μοχθηρό συνδυασμό του ασιατικού κνούτου με το ευρωπαϊκό χρηματιστήριο». Μήπως αυτός ο χαρακτηρισμός είναι κατάλληλος και για τη σημερινή Κίνα;

Τη δεύτερη...

... πράξη του καπιταλισμού, τη δημοκρατία, ίσως να μην τη δούμε ποτέ να φτάνει στην κινεζική κοιλάδα των δακρύων. Με όσα συμβαίνουν σήμερα στον δυτικό καπιταλισμό, που αφαιρεί συνεχώς κατακτήσεις από τους εργαζομένους, αν κάτι μας ανησυχεί σήμερα στην Κίνα, είναι αυτό: ο αυταρχικός καπιταλισμός της ίσως να μην είναι απλώς κάτι που μας θυμίζει το παρελθόν μας, αλλά και κάτι που μας επιτρέπει να ρίξουμε μια ματιά στο μέλλον μας.

 Ρ.Βρανάς