Ποιο είναι το πολιτικό μήνυμα της εκλογικής διαδικασίας που ανέδειξε τον Γιώργο Παπανδρέου ως πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ;

Καταρχήν ένα θετικό. Η ίδια η διαδικασία δικαίωσε τον Γιώργο Παπανδρέου και την –μέχρι εμμονής ορισμένες φορές- προσήλωσή του στη συμμετοχική δημοκρατία ως μέσο βελτίωσης του πολιτεύματος αλλά και των κομματικών φορέων. Και από αυτήν τη σκοπιά τη 12η Νοεμβρίου δεν υπάρχουν χαμένοι αλλά μόνο κερδισμένοι. Το πολιτικό μήνυμα του αποτελέσματος πιστεύω ότι είναι τριπλό.

Πρώτον. Το αίτημα της πολιτειακής μεταβολής. Η μεταπολίτευση τελείωσε. Γιατί έκλεισε τον κύκλο της που ήταν το αίτημα επαναφοράς της δημοκρατίας. Η αποκατάσταση της δημοκρατίας έγινε, η εναλλαγή στην εξουσία μεταξύ των δύο κομμάτων λειτούργησε, χωρίς προβλήματα, και η περίοδος μετά το 1974 είναι η περίοδος της μεγαλύτερης πολιτειακής ομαλότητας της πρόσφατης ιστορικής περιόδου.

Συγχρόνως όμως αναφάνηκαν άλλα πεδία πολιτειακών προκλήσεων. Η έλλειψη σαφήνειας μεταξύ των πεδίων της οικονομίας, της πολιτικής και της κοινωνίας (που ο Κ. Μητσοτάκης πατροδότησε με τον όρο διαπλοκή) και η απροσδιοριστία της σχέσεως ιδιωτικού και δημόσιου αγαθού (τι ανήκει στον δημόσιο τομέα, τι είναι υπό διαχείριση του Δημοσίου, τι είναι υπό τον έλεγχο ποιότητας του Δημοσίου).

Το αίτημα της πολιτειακής μεταβολής είναι αυτό που σηματοδοτεί και το τέλος της μεταπολίτευσης και συγχρόνως νοηματοδοτεί τη νέα περίοδο. Μία μεταβολή για μία καλύτερη πολιτεία, κανόνων, ασφάλειας, που κοιτά μπρος και συμμετέχει με αξιώσεις στο διεθνές σύνθετο γίγνεσθαι. Μία πολιτεία καθαρών κανόνων μεταξύ των εξουσιών, διαφάνειας και αξιοκρατίας. Αυτό εξέφρασε η εθελοντική συμμετοχή, σε μέρα αργίας, μία συμμετοχή που υπερέβη κάθε προσδοκία. Δεν ήταν μόνο η ίδια η διαδικασία. Αλλά η αυθόρμητη φωνή: αλλάξτε τα επιτέλους! Συμπύκνωνε και την απογοήτευση, επί του παρόντος, της πολιτικής μεταβολής και το αίτημα της πολιτειακής μεταβολής. Η 11η Νοεμβρίου είναι η 12η ώρα για την πολιτεία μας.

Το δεύτερο μήνυμα είναι η απαίτηση της πολιτικής επανίδρυσης του ΠΑΣΟΚ. Γιατί η κάθε εποχή απαιτεί τη θεμελιωτική αλλαγή του φορέα της. Το ΠΑΣΟΚ προσέφερε πολλά με τη μέχρι τώρα παρουσία του στη πολιτική ζωή του τόπου. Εδωσε πολιτική ισότητα με την πρόσβαση στην πολιτική στους αποκλεισμένους της διχαστικής εμφυλιακής περιόδου. Προχώρησε σε εισοδηματική αναδιανομή μειώνοντας τις ανισότητες. Εκανε τους Ελληνες περήφανους και είχε απτά αποτελέσματα τόσο στην εξωτερική πολιτική όσο και στα έργα υποδομών και τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.

Ομως αυτή η νέα αρχή, που είναι το αίτημα για το ΠΑΣΟΚ της 11ης Νοεμβρίου, σημαίνει και τέλος.

Η οδυνηρή προεκλογική κομματική διαδικασία πολιτικής είχε τα εν δυνάμει ευεργετήματα της πολιτικής αυτοκάθαρσης. Αλλά συγχρόνως προβάλλει και το αίτημα της αλλαγής, της πολιτικής επανίδρυσης του φορέα, την επαναφορά της πολιτικής μπροστά από την οργάνωση, της συλλογικότητας μπροστά από την ιδιοτέλεια, τις αξίες μπροστά από τον κυβερνητισμό, την ανάγκη ρεύματος κοινωνίας που θα συμβάλλει στην πολιτειακή μεταβολή και την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων και αιτημάτων της αναδιανομής και της ανάπτυξης.

Είναι για το ΠΑΣΟΚ η 12η ώρα για την ανανέωση, τον ριζοσπαστισμό. Και το μήνυμα αυτό δεν έχει αποδέκτη μόνο τον ίδιο τον Γιώργο Παπανδρέου. Αλλά όλους. Πολιτική επανίδρυση είναι το αίτημα της σαφήνειας, της συνέχειας, της λαϊκής αποτελεσματικότητας. Πολιτική επανίδρυση είναι το αίτημα της αλλαγής του πολιτικού προσκηνίου. Πολιτική επανίδρυση είναι η οργάνωση εναλλακτικής πρότασης απέναντι στα σύγχρονα προβλήματα. Σχέση αγοράς και πολιτείας, δημόσια αγαθά, κρατική ιδιοκτησία, διαχείριση και έλεγχος. Αναδιανομή και ανάπτυξη. Κοινωνική δικαιοσύνη, επιλεκτικότητα ή καθολικότητα και πού. Νέες πολιτικές, νέες εκφράσεις, νέος ριζοσπαστισμός με καθαρές πολιτειακές σχέσεις. Μία νέα πολιτική αρχή. Με τόλμη. Για να συμβάλλει τόσο στην πολιτειακή μεταβολή όσο και στον πολιτικό συγχρονισμό της Ελλάδας. Είναι η 12η ώρα για το ΠΑΣΟΚ του μέλλοντος και όχι του παρελθόντος.

Το τρίτο μήνυμα αφορά το μέγα πρόβλημα της Ελλάδας που είναι ο πολιτικός ασυγχρονισμός της.

Ζει η Ελλάδα σε άλλο πολιτικό χρόνο σε σχέση με το διεθνές περιβάλλον. Αλλα συζητούν και απασχολούν τους έξω, άλλα τους μέσα. Η εσωστρέφεια αυτή οδηγεί στην ανάπτυξη φοβικών συνδρόμων και στην απομόνωση που σήμερα βέβαια είναι στοιχείο καθυστέρησης. Σε αυτόν τον ασυγχρονισμό (που είναι εν μέρει και αναχρονισμός φυσικά) υπάρχει και ένα θέμα γενεών. Οι ηγεσίες της χώρας στην πλειοψηφία τους είναι γερασμένες. Αυτό ισχύει ιδίως σε ορισμένα ΜΜΕ όπου το σύνδρομο της καρέκλας είναι ακόμη ισχυρό. Η διακυβέρνηση έχει προσωπικά χαρακτηριστικά και όχι δομικά.

Ο πολιτικός αναχρονισμός εκδηλώνεται όμως κύρια με την αδυναμία αντίληψης, ανοικτής συζήτησης στη κοινωνία και στα ΜΜΕ των σύγχρονων μεγάλων διεθνών προκλήσεων. Και φυσικά ως συνεπακόλουθο η αδυναμία πολιτικής οργάνωσης και τοποθέτησής μας ως Ελλάδα και Ελληνες στη διεθνή κλίμακα. Αυτό αφορά το κράτος. Που πρέπει να αλλάξει και να ενισχυθεί με σύγχρονο τρόπο, φέρνοντας την αξιοκρατία και τον ανταγωνισμό εντός του δημόσιου συμφέροντος. Αλλά όχι να καταργηθεί. Αφορά την παιδεία. Που πρέπει να αποτελέσει εθνικό στόχο της ατζέντας του μέλλοντος. Αφορά ένα σύγχρονο μοντέλο ανάπτυξης που θα εντοπίζει, θα στοχοποιεί και θα υλοποιεί αυτά που συνιστούν τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα διεθνώς. Αφορά την αλλαγή της νοοτροπίας και την επανάσταση της σοβαρότητας και του συγκεκριμένου αντί της μπουρδολογίας και των γενικών αφορισμών.

Η 12η Νοεμβρίου εμπεριέχει μηνύματα με πολλούς αποδέκτες. Εντός και εκτός του ΠΑΣΟΚ. Θα είναι ασφαλώς η 12η ώρα για πολλά αιτήματα αν τα αυτιά μείνουν κλειστά. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα μείνουν. Αυτές είναι οι προσωπικές –αυτονόητα- απόψεις μου.

*Ο κ. Χάρης Παμπούκης είναι αν. Καθηγητής Νομικής Σχολής Αθηνών, δικηγόρος, τ. γ.γ. ΥΠΕΞ.

 Χάρης Παμπούκης