 |
|
|
 |
 |
 |
|
||||||
|
||||||
| Πώς χάθηκε ο λαός της αριστεράς | ||
|
||
| Στο τέλος της δεκαετίας του 1990 η αριστερά κυριαρχούσε στην ευρωπαϊκή ήπειρο: 14 από τις 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης (πριν από τη διεύρυνση) είχαν κυβερνήσεις υπό σοσιαλιστική καθοδήγηση.
Το προπατορικό αμάρτημα της αριστεράς του νέου αιώνα ανάγεται ίσως σε εκείνη την περίοδο. Τότε εκδηλώθηκε ένα είδος παραληρήματος παντοδυναμίας, που συμπυκνώνεται στην πεποίθηση ότι μπορούσαν να διαχειριστούν την οικονομική παγκοσμιοποίηση υποτάσσοντας στους δικούς τους σκοπούς (ανάπτυξη και κράτος πρόνοιας) τα εργαλεία του αντιπάλου (απολογία του ιδιωτικού και του ατόμου, απορύθμιση και διόγκωση του χρηματοπιστωτικού τομέα). Αυτό το διανοητικό και πολιτικό πέρασμα στη δεξιά στηριζόταν σε βάσιμους λόγους. Στηριζόταν πρώτα απ' όλα στην πεποίθηση ότι το μοντέλο ανάπτυξης των πρώτων τριάντα μεταπολεμικών χρόνων δεν παρήγαγε πλέον τους πόρους που ήταν αναγκαίοι για τη διατήρηση των προοπτικών ανάπτυξης και ευημερίας, με τις οποίες μεγάλωσε η γενιά της δημογραφικής έκρηξης (του baby boom), και ότι επομένως χρειαζόταν να αναζητηθεί κάτι νέο και εναλλακτικό. Αυτήν την παραδοχή ήρθε να την υποστηρίξει η θεωρητική επεξεργασία του «τρίτου δρόμου», που θα ήταν ένα αυθεντικό νέο μανιφέστο της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, αν το ακολουθούσαν και το προσάρμοζαν με συνέπεια, αντί να το υποβαθμίσουν σε διακοσμητικό στολίδι του μπλερισμού. Από τη συνειδητοποίηση της φθοράς του μεταπολεμικού κεϊνσιανού μοντέλου κράτους πρόνοιας και από την πεποίθηση ότι θα μπορέσουν να προσελκύσουν σημαντικούς τομείς του «αστικού» εκλογικού σώματος με ένα πρόγραμμα του τύπου «τρίτου δρόμου» γεννιέται η εγκατάλειψη ορισμένων θεμελιωδών αρχών της σοσιαλδημοκρατικής ιδεολογίας. Σίγουρα το άνοιγμα στον φιλελευθερισμό στο πεδίο των δικαιωμάτων κατέκτησε νέα κοινωνικά στρώματα -νέους, καλλιεργημένους κατοίκους των πόλεων, απασχολούμενους στα διανοητικά επαγγέλματα- με αποτέλεσμα αυτά τα στρώματα να γίνουν προνομιακοί συνομιλητές της ευρωπαϊκής αριστεράς. Αλλά η περιφρόνηση για τις ρίζες και την ιστορία της αριστεράς και η δυσκολία να συνδυάσουν τη νέα μεταϋλιστική προγραμματική ατζέντα με τα συμφέροντα των λαϊκών τάξεων διαμέλισαν τον κοινωνικό ιστό πολλών σοσιαλιστικών κομμάτων. Σήμερα το κοινωνικό-δημογραφικό προφίλ αυτών των πολιτικών σχηματισμών δεν διαφέρει πολύ από εκείνο των συντηρητικών κομμάτων, παρά μόνον εξαιτίας μιας διαφορετικής παρουσίας των υπαλλήλων (ιδιαίτερα των δημόσιων υπαλλήλων) στους πρώτους και των αυτοαπασχολούμενων στα δεύτερα. Αλλά με όρους εισοδήματος δεν υπάρχει πλέον η πελώρια διαφορά που υπήρχε πριν από τριάντα χρόνια. Χωρίς να μυθοποιούμε όμως το παρελθόν: το συντηρητικό κόμμα προσέλκυε εργατικές και λαϊκές ψήφους (το φαινόμενο του working class torysm) και το ίδιο ίσχυε και για τους γάλλους γκολιστές καθώς και για τα χριστιανοδημοκρατικά κόμματα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, μόνο με αφετηρία τη δεκαετία του 1980 βλέπουμε ότι η εσωτερική κοινωνική στρωματοποίηση στα μεγάλα κόμματα της δεξιάς και της αριστεράς αρχίζει να εξομοιώνεται όλο και περισσότερο. Και αυτό συμβαίνει εξαιτίας μιας εσωτερικής μεταβολής στα σοσιαλιστικά κόμματα, που έχασαν τη συναίνεση των λαϊκών στρωμάτων. Πού πήγαν αυτοί οι εκλογείς; Εκτός από εκείνους που κατέφυγαν στην αποχή, οι υπόλοιποι κατευθύνθηκαν προς μια νέα πολιτική προσφορά, εκείνη της ακροδεξιάς. Ηδη μεταξύ του τέλους της δεκαετίας του 1990 και των αρχών του 2000, κόμματα όπως εκείνο του Χάιντερ στην Αυστρία ή το γαλλικό Εθνικό Μέτωπο του Λεπέν είχαν στην εκλογική τους ακολουθία ένα ποσοστό εργατών μεγαλύτερο από εκείνο των σοσιαλιστικών κομμάτων. Αυτό το φαινόμενο δεν ανακόπηκε με την έλευση του νέου αιώνα. Αντίθετα μάλιστα, η 11η Σεπτεμβρίου προκάλεσε τόσο μεγάλη συλλογική αγωνία, ξενοφοβία και κλείσιμο, ώστε τελικά διατηρήθηκε και έγινε πιο σταθερή η απομάκρυνση των λαϊκών στρωμάτων από τις ιστορικές τους αναφορές. Οσο και αν μπορεί να φανεί παράξενο, η αληθινή σύγκρουση σήμερα στην Ευρώπη δεν αντιπαραθέτει μετριοπαθείς και προοδευτικούς αλλά την αριστερά στην ακροδεξιά. Επειδή το διακύβευμα είναι η (ανά)κατάκτηση της λαϊκής ψήφου. Γι' αυτό και από τους Εργατικούς του Εντ Μίλιμπαντ ώς το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Μαρτίν Ομπρί ξανακούγονται με νέα δύναμη λόγοι περί κοινωνικής δικαιοσύνης. Γι' αυτό και στην Ιταλία το Δημοκρατικό Κόμμα θα έπρεπε να ανακαλύψει εκ νέου τη λαϊκή του κλήση: για να ανοίξει το δρόμο προς μια δίκαιη οικονομία και προς μια δίκαιη κοινωνία. ΠΙΕΡΟ ΙΝΙΑΤΣΙ Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια |
|
Επικοινωνία | Χάρτης ιστοχώρου |