|
|
| Για ένα ευρωπαϊκό new deal |
| Ανρι Βεμπερ (Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία) |
| Φάκελοσ, 18.12.2011 |
|
Η αριστερά αντιμετωπίζει δύο μείζονα προβλήματα, που είναι εύκολο να τα διαπιστώνει κανείς, αλλά δύσκολο να τα επιλύει.
Το πρώτο προκύπτει από τον αυξανόμενο διαχωρισμό (που γεννιέται από την παγκοσμιοποίηση) ανάμεσα σε πολιτικό χώρο, όπου ασκείται η κυριαρχία, και σε οικονομικό χώρο, όπου παράγεται ο πλούτος. Οι αγορές, οι επιχειρήσεις, η παραγωγή έχουν παγκοσμιοποιηθεί. Τα κράτη, τα κόμματα, τα συνδικάτα έχουν παραμείνει εθνικά. Οι λύσεις στα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε -κλιματική αλλαγή, επαναλαμβανόμενες οικονομικές κρίσεις, αθέμιτος κοινωνικός, φορολογικός, νομισματικός ανταγωνισμός, μεταναστευτικά κύματα κ.λπ.- είναι διεθνείς.
Οι πολιτικές που εφαρμόζουμε είναι ουσιαστικά εθνικές. Από δω προκύπτει μια σχετική αδυναμία της πολιτικής, η οποία είναι ιδιαίτερα επιζήμια για την αριστερά. Το δεύτερο μείζον πρόβλημα συνδέεται και αυτό σε μεγάλο βαθμό με την παγκοσμιοποίηση και με την ψηφιακή επανάσταση: ο συσχετισμός δυνάμεων μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας, στον οποίο βασιζόταν ο μεταπολεμικός σοσιαλδημοκρατικός συμβιβασμός, έχει μεταβληθεί ριζικά προς όφελος των κατόχων ιδιωτικής οικονομικής ισχύος -τραπεζιτών, χρηματιστών, διευθυντικών στελεχών, μετόχων- και σε βάρος των μισθωτών και των πολιτών.
Απαλλαγμένοι από την πρόσδεση σε μιαν εθνική επικράτεια, οι επενδυτές βάζουν σε ανταγωνισμό τις περιοχές και ευνοούν εκείνες με τη λιγότερο επιβαρυντική για τα συμφέροντά τους κοινωνική, φορολογική και περιβαλλοντική νομοθεσία. Απαιτούν γρήγορα κέρδη για τους μετόχους τους και επιβάλλουν την ευελιξία και τη μείωση του κόστους εργασίας στους μισθωτούς. Τα συνδικάτα και τα κόμματα της αριστεράς έχουν καταδικαστεί σε έναν αμυντικό ρόλο. Οι «νέοι δρόμοι» που προτάθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1990 για να διασώσουν το ουσιώδες -την πλήρη απασχόληση, το κράτος πρόνοιας, την κοινωνική δημοκρατία- αρχικά συνάντησαν την υποστήριξη των εκλογέων.
Ενα ροζ κύμα έσκασε στην Ευρώπη στα χρόνια 1996-2002, παρασύροντας έντεκα κυβερνήσεις από τις δεκαπέντε. Αλλά αυτοί οι αμυντικοί συμβιβασμοί απέτυχαν και ένα μπλε κύμα διαδέχθηκε το ροζ κύμα. Ο κύριος λόγος αυτής της αποτυχίας συνδέεται, κατά τη γνώμη μου, με τον στενά εθνικό και μη συνεργατικό χαρακτήρα των πολιτικών που εφαρμόστηκαν. Η κρίση της σοσιαλδημοκρατίας δεν περιορίζεται στην κρίση των ιδεών της, αλλά είναι και μια κρίση των μέσων δράσης που διαθέτει. Η αριστερά οφείλει να δώσει νέες απαντήσεις στις προκλήσεις του 21ου αιώνα, δημιουργώντας παράλληλα τους θεσμούς και τα αναγκαία εργαλεία για να προωθήσει τις λύσεις της. Η αριστερά του 21ου αιώνα μπορεί και πρέπει να υλοποιήσει σε διεθνές επίπεδο αυτό που η σοσιαλδημοκρατία του 20ού αιώνα υλοποίησε στο επίπεδο του έθνους-κράτους: να εδραιώσει ένα συσχετισμό δυνάμεων που θα επιτρέψει να συμφωνηθούν συμβιβασμοί που θα ευνοούν τους μισθωτούς, να προωθήσει μια ρύθμιση των αγορών που θα περιορίζει την ανορθολογική ισχύ τους, να επιβάλει μοντέλα ανάπτυξης που θα θέτουν τον χρηματοπιστωτικό τομέα στην υπηρεσία της πραγματικής οικονομίας και την οικονομία στην υπηρεσία της ανθρώπινης προόδου.
Σίγουρα είναι πιο δύσκολο να εγκαθιδρυθεί μια παγκόσμια διακυβέρνηση, ικανή να θεσπίζει δεσμευτικούς κανόνες και να αναδιανέμει τους πόρους, από το να οικοδομηθούν εθνικά κράτη πρόνοιας. Είναι δύσκολο, απαιτεί πολύ χρόνο και γι' αυτό η σοσιαλδημοκρατία είναι σε κρίση. Αλλά δεν είναι ανέφικτο και γι' αυτό αυτή η κρίση δεν είναι μια κρίση επιθανάτιου ψυχορραγήματος, αλλά είναι μια κρίση αναθεμελίωσης. Στην Ευρώπη, η ανανέωση της μεταρρυθμιστικής αριστεράς περνάει από την ικανότητά της να αναδειχθεί πραγματικά σε υπερεθνικό πολιτικό υποκείμενο, που θα προτείνει ένα πρόγραμμα εξόδου από την κρίση, το οποίο θα καταλήγει σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης: ένα ευρωπαϊκό και οικολογικό New Deal του 21ου αιώνα.
ΑΝΡΙ ΒΕΜΠΕΡ Διδάκτωρ Φιλοσοφίας και Πολιτικών Επιστημών και ηγετικό στέλεχος του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος |
|
