«Πωλείται ελαφρώς μεταχειρισμένο: Βέλγιο, ένα βασίλειο σε τρία μέρη... Δώρο: ο βασιλιάς του και η αυλή. Δωρεάν παράδοση. Ο αγοραστής επιβαρύνεται με τα 220 δισ. ευρώ του χρέους».

Το παράδοξο πωλητήριο (που κυκλοφόρησε ανάμεσα σε δημοπρατούμενες πορσελάνες και σερβίτσια στο eBay) στάλθηκε από βέλγο δάσκαλο που έχασε την αισιοδοξία του για το μέλλον της χώρας του όχι όμως και το χιούμορ του, εκφράζοντας με τον καλύτερο τρόπο τη δυσθυμία των βέλγων πολιτών απέναντι στην πολιτική κρίση μετά τις εκλογές της 10ης Ιουνίου.

Την περασμένη Τρίτη, η κυβέρνηση που προέκυψε από τις εκλογές έπρεπε να κάνει τον απολογισμό των 100 πρώτων ημερών της στην εξουσία.

Αντ' αυτού, ελλείψει κυβερνητικού σχήματος (καθώς τα ολλανδόφωνα φλαμανδικά και τα γαλλόφωνα βαλονικά κόμματα δεν κατέληξαν σε μια κοινά αποδεκτή λύση), ο μόνος απολογισμός που γίνεται είναι των βαθιών πολιτικών, οικονομικών και πολιτιστικών διαφορών που απειλούν την ενότητα του Βελγίου.

Το μετέωρο βήμα

Ο νικητής των εκλογών του Ιουνίου και ηγέτης των φλαμανδών χριστιανοδημοκρατών Ιβ Λετέρμ, που θεωρεί το Βέλγιο «ιστορικό ατύχημα», αναμενόταν να συμμαχήσει με τους βαλόνους χριστιανοδημοκράτες και με τα δύο φιλελεύθερα κόμματα.

Η συμμαχία κατέρρευσε έπειτα από την εμμονή του Λετέρμ σε μια κυβερνητική πλατφόρμα που θα ενίσχυε την ήδη τοπική διοίκηση των περιοχών και την άρνηση των γαλλόφωνων κομμάτων να συνηγορήσουν σε διεκδικήσεις που θεωρούν ότι υπονομεύουν τον ομοσπονδιακό χαρακτήρα του κράτους και ανοίγουν το δρόμο για τη διχοτόμηση.

Σε μια χώρα διαιρεμένη σε τρεις περιοχές (τη Φλάνδρα στο βορρά, τη Βαλονία στο νότο και την ευρύτερη περιφέρεια των Βρυξελλών στο κέντρο) και σε τρεις πολιτισμικές κοινότητες (ολλανδόφωνοι, γαλλόφωνοι και γερμανόφωνοι), βρίθουν τα σενάρια για ένα νέο βελούδινο διαζύγιο στην καρδιά της Ευρώπης. Αφήνοντας σε υπαρξιακή μοναξιά τους γερμανόφωνους και κυρίως τις Βρυξέλλες, την έδρα της οικοδόμησης της συναινετικής ενωμένης Ευρώπης. Γαλλόφωνη αλλά περιτριγυρισμένη από ολλανδόφωνους, που διεκδικείται τώρα λυσσαλέα από Φλάνδρα και Βαλονία.

*Το αίτημα για ανεξαρτησία είναι πολύ παλιό σε αυτό το βασίλειο που ίδρυσαν οι Μεγάλες Δυνάμεις το 1830, δημιουργώντας μια «ουδέτερη σφήνα ασφαλείας» ανάμεσα στη Γαλλία και στη Γερμανία.

*Η πλούσια τότε Βαλονία γέννησε τους αστούς που μαζί με τους αριστοκράτες υιοθέτησαν αμέσως τα γαλλικά ως επίσημη γλώσσα του κράτους, θεωρώντας τους ολλανδόφωνους φλαμανδούς του βορά ως «άξεστους επαρχιώτες».

*Η διεκδίκηση της πολιτιστικής ταυτότητας δεν άργησε να έρθει για τους Φλαμανδούς με σημαία τη γλώσσα τους, τα ολλανδικά και σύμβολό τους τους χιλιάδες φλαμανδούς φαντάρους που πέθαναν στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο γιατί δεν καταλάβαιναν τις εντολές που τους έδιναν οι γαλλόφωνοι ανώτεροί τους.

*Προσδοκώντας την ανεξαρτησία, η Φλάνδρα το 1940 συνεργάστηκε με τους Γερμανούς, για να διαψευστεί ξανά.

Ο απόηχος αυτής της ιδεολογικής συμμαχίας έχει διαποτίσει την πολιτική της και επιζεί σήμερα, όπως αποδεικνύουν τα λόγια και τα έργα του ακροδεξού κόμματος VlaamsBelang (VB, «Φλαμανδικό Συμφέρον»), αλλά και η απήχηση που βρίσκει.

*Οι όροι, όμως, έχουν αντιστραφεί πλέον: Στο βορρά, η Φλάνδρα των ολλανδόφωνων, μεγαλύτερη, πλουσιότερη και δεξιά, διαμαρτύρεται για τα χρήματα των φορολογουμένων της που «επιχορηγούν τον παραηκμασμένο νότο». Τη γαλλόφωνη δηλαδή Βαλονία, μικρότερη, φτωχότερη και αριστερή, όπου η ανεργία είναι διπλάσια από το βορρά, όπως και ο δημόσιος τομέας που συντηρείται με την αρωγή φλαμανδικών χρημάτων.

Κι όμως, αντέχει

Η ομοσπονδία «που καθιερώθηκε για να αποφευχθούν τα χειρότερα κατέληξε σε τερατογένεση», επισημαίνει η εφημερίδα «Μοντ». Τα πολιτικά κόμματα διαμορφώθηκαν στη βάση της γλώσσας, έτσι που σήμερα ο χειρότερος εχθρός του χριστιανοδημοκράτη Λετέρμ είναι ο Ζοέλ Μιλκέ, ο ηγέτης των βαλόνων χριστιανοδημοκρατών!

Οι πιο ψύχραιμοι διαψεύδουν τα σενάρια. Η βιωσιμότητα του Βελγίου ως κράτους αμφισβητήθηκε από την ίδρυσή του κιόλας. Αλλά οι πολιτικοί ανέπτυξαν μηχανισμούς συμβιβασμών ικανών να διατηρήσουν μια ισορροπία ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Οπως το έκαναν το 1978-79, όταν χρειάστηκαν έξι μήνες διαπραγματεύσεων για να σχηματιστεί κυβέρνηση.

Αναφέρουν μάλιστα ότι προ 15 ημερών, ο Φιλίπ Ντεβίντερ, ηγέτης του ακροδεξιού VB, δεν κατάφερε να πείσει το φλαμανδικό Κοινοβούλιο να εγκρίνει τη διενέργεια δημοψηφίσματος με αίτημα την ανεξαρτησία. Μια μικρή νίκη της ενότητας σε ένα σκηνικό κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικό. Το Μάρτιο μόνο το 11% των Φλαμανδών στήριζε την ανεξαρτησία, αλλά τον Αύγουστο, έπειτα από μηνών κυβερνητικής παραλυσίας, το ποσοστό ανέβηκε στο 43%.

«Η Φλάνδρα, όπως η χώρα των βάσκων, η Λομβαρδία, η Κορσική ή ακόμη και η Σκοτία θυμίζουν πως το φάντασμα των Βαλκανίων πλανιέται πάνω από την Ευρώπη», γράφει η «Γκάρντιαν», επισημαίνοντας πως για να βγεις από το αδιέξοδο πρέπει να μιλάς την ίδια γλώσσα. Το 60% των Βέλγων, που πιστεύει ότι το Βέλγιο θα συνεχίσει να υφίσταται ως ενιαίο κράτος και έπειτα από 50 χρόνια, στοιχηματίζει ότι ο ολλανδόφωνος Λετέρμ, γιος γαλλόφωνου, σύντομα θα προσαρμοστεί στη διγλωσσία.

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία - 23/09/2007

 Χριστίνα Πάντζου